polmic logo 2009 250

newsletter
FB 50
XXV Festiwal Muzyki Kameralnej „Kwartet Śląski i jego goście”
15–26 listopada 2017, Katowice
XII Międzynarodowy Festiwal im. Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego
17 listopada - 3 grudnia 2017
Konferencja Naukowa „(Od)głosy współczesności. Muzyka wokalno-instrumentalna początku XXI wieku”
17 listopada 2017, Szczecin
Jubileuszowy AŻ Festiwal
24 listopada – 10 grudnia 2017, Łódź
Warszawska premiera oratorium „Znalezienie Świętego Krzyża” Feliksa Nowowiejskiego
24 listopada 2017, Warszawa
I Międzynarodowy Konkurs Duetów Organowych „Per organo a quattro mani”
15–20 kwietnia 2018, Nowy Sącz

muzykolodzy (C)

A B C D F G H I J K L M N O P R S T V W Z Ł

Andrzej Chłopecki, muzykolog, teoretyk, krytyk muzyczny, publicysta i animator życia muzycznego; ur. 21 stycznia 1950, Bydgoszcz; zm. 23 września 2012, Warszawa. W 1975 ukończył Instytut Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego pracą magisterskiego o Pasji wg św. Łukasza Krzysztofa Pendereckiego, napisaną pod kierierunkiem Zofii Lissy. Wielokrotnie brał udział w Internationale Ferienkurse für Neue Musik w Darmstadt (w tym także jako autor referatów i prezentacji). Był stypendystą paryskiej Fondation pour une Entraide Intellectuelle (1980), Institut für die Wissenschaften vom Menschen w Wiedniu (1984), Alban Berg Stiftung w Wiedniu (1986) oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki (1999).
Jeszcze w czasie studiów – od 1973 do 1974 – pełnił obowiązki sekretarza redakcji i kierownika działu kulturalnego studenckiego dwutygodnika „Nowy Medyk”. W latach 1975-81 i ponownie od 1991 jest pracownikiem Polskiego Radia na stanowisku kierownika redakcji muzyki współczesnej (1977-81 oraz 1992-95), następnie był komentatorem, w latach 1999-2005 ponownie kierował pracami redakcji muzyki współczesnej Programu 2, a od 2005 jest komentatorem w Redakcji Muzyki Poważnej Polskiego Radia. Jest autorem ok. 2000 audycji radiowych. Od 1994 programuje udział Polskiego Radia w Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu.
W latach 1982-93 był także asystentem, a następnie starszym wykładowcą w Akademii Muzycznej w Krakowie oraz kierownikiem redakcji i głównym specjalistą Działu Promocji w Warszawskim Oddziale Polskiego Wydawnictwa Muzycznego. Od 1996 pracuje na stanowisku starszego wykładowcy Akademii Muzycznej w Katowicach, gdzie wykłada historię, literaturę i estetykę muzyki XX-XXI wieku. Pod jego kierunkiem zostało napisanych ok. 30 prac magisterskich. Od 2000 wykłada także w Studium Podyplomowym Instytutu Badań Literackich przy Polskiej Akademii Nauk w Warszawie.
Andrzej Chłopecki w latach 1986-95 współpracował z Redakcją Muzyki Nowej rozgłośni radiowej Deutschlandfunk w Kolonii, w latach 1993-97 był felietonistą miesięcznika „Res Publica Nowa” (cykl „Dziennik ucha”), od 1974 współpracuje z „Ruchem Muzycznym”, od 1989 z dwumiesięcznikiem „MusikTexte. Zeitschrift für Neue Musik” w Kolonii (od 1993 członek rady programowej pisma), od 2001 jest felietonistą „Gazety Świątecznej” – weekendowego wydania „Gazety Wyborczej” (cykl „Słuchane na ostro”). Ponadto wygłaszał referaty oraz prowadził seminaria podczas sympozjów i kongresów muzykologicznych w wielu krajach, m.in. w Polsce, Rosji, Niemczech, Norwegii, Holandii, Austrii, Czechach, we Włoszech, na Litwie, Słowacji i Ukrainie. Jest też autorem recenzji, artykułów, esejów, komentarzy oraz rozpraw publikowanych w prasie, czasopismach, programach koncertowych, wydawnictwach fonograficznych, encyklopediach, periodykach i wydawnictwach książkowych w Polsce, wielu krajach Europy oraz Japonii, Australii, Hong-Kongu i Stanach Zjednoczonych.
Od 2001 realizuje autorski projekt „Förderpreise für Polen” finansowany przez Fundację Muzyczną im. Ernsta von Siemens z siedzibą w Monachium, w ramach którego powstały (w wyniku udzielanych stypendiów) 34 utwory młodych kompozytorów polskich, litewskich, łotewskich, estońskich, ukraińskich, słowackich, czeskich, węgierskich, rumuńskich, bułgarskich i słoweńskich.
Andrzej Chłopecki był członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (1977-81), członkiem Zarządu Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (1980-89) oraz jest członkiem Polskiej Sekcji Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (1980), Związku Kompozytorów Polskich (1982), członkiem-założycielem Towarzystwa im. Witolda Lutosławskiego (1997), współzałożycielem Fundacji Przyjaciół „Warszawskiej Jesieni” (1998, od 1999 członek zarządu, od 2000 prezes). W latach 1987-89 pełnił funkcję sekretarza Zarządu Sekcji Muzykologów Związku Kompozytorów Polskich. Od 1999 jest członkiem Komisji Repertuarowej Festiwalu „Warszawska Jesień” (z przerwą w 2003).
Został uhonorowany wieloma nagrodami i odznaczeniami, m.in. otrzymał Nagrodę Zarządu Polskiego Radia za promocję muzyki polskiej i Polskiego Radia (1994), Nagrodę Specjalną Kapituły Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury za twórczość radiową i działania kulturotwórcze realizowane na antenie Programu 2 Polskiego Radia (1998), Honorową Odznakę Polskiego Radia (2001), Medal Mozartowski Międzynarodowej Rady Muzycznej przy UNESCO (2003), Odznakę Honorową Związku Kompozytorów Polskich (2003).

literatura wybrana

Czym jest krytyka? Jaka jest praktyka? Andrzej Chłopecki odpowiada na pytania Andrzeja Sułka, "Ruch Muzyczny" 2007 nr 5, s. 8-12

publikacje

rozprawy

Alban Berg: Schliesse mir die Augen beide do sł. T. Storma (1907, 1925) w: Forma i ekspresja w liryce wokalnej 1808-1909 (pod red. Mieczysława Tomaszewskiego), Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1989
Artystą się bywa w: I Ty bądź artystą (pod red. Andrzeja Chłopeckiego), Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1982
Co dobrego spotkało nas w życiu muzycznym w Polsce w ostatniej dekadzie? w: Duchowość Europy Środkowej i Wschodniej w muzyce końca XX wieku (pod red. Krzysztofa Droby, Teresy Maleckiej, Krzysztofa Szwajgiera), Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 2004
Dedykacje w partyturach Witolda Lutosławskiego w: Witold Lutosławski – Prezentacje-interpretacje-konfrontacje, Związek Kompozytorów Polskich, Warszawa 1985
Die 4. Symphonie oder Witold Lutoslawskis Abschied von der Moderne / 4. Symfónia alebo rozlučka Witolda Lutoslawského z modernou w: Musik als Botschaft / Hudba ako posolstvo, Festival Melos-Ethos, Bratislava 1995
Dziewiątego grudnia osiemdziesiątego pierwszego w: Mieczysławowi Tomaszewskiemu w 60-lecie urodzin, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1984
Festivals und Subkulturen. Das institutionengefüge der Neuen Musik in Mittel- und Osteuropa w: Neue Musik im politischen Wandel. Fünf Kongressbeiträge und drei Seminarberichte (Hrsg. Hermann Danuser), Schott, Mainz 1991
Filharmonia i kompozytorska współczesność 1945-2000 w: 100 lat Filharmonii w Warszawie 1901-2001, Fundacja Bankowa im. Leopolda Kronenberga / Filharmonia Narodowa, Warszawa 2001
In a Hall of Mirrors or Ubu in Penderecki’s Opera w: The music of Krzysztof Penderecki. Poetics and Reception, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1995
Jubiläen, Polemiken, Erschütterungen und neue Impulse. Die polnische Musikszene im Zeichen der deutsch-polnischen Zusammenarbeit, 2001-2004 w: Ansichten. Jahrbuch des Deutschen Polen-Instituts Darmstadt, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 2005
Kąpiel z fal akustycznych albo przyjemności piątego zmysłu czyli jak słuchać muzyki w: Nigdy nie jest za późno (pod red. S. Bratkowskiego), Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1980
Kompositorische Positionen in mittel- und osteuropäischer Musik. Ein Seminarbericht w: Neue Musik im politischen Wandel. Fünf Kongressbeiträge und drei Seminarberichte (Hrsg. Hermann Danuser), Schott, Mainz 1991
Krzysztof Meyer, Warszawska Jesień i problem recepcji w: Krzysztof Meyer: do i od kompozytora (pod red. Macieja Jabłońskiego), Ars Nova, Poznań 1994
La musique du pays lointain? w: Presences Polonaises, Centre Georges Pompidou, Paris 1983
Lutosławski: A Project fulfilled / Un projet accompli w: Composers and the Art. of their Time / Les Compositeurs et l’art. de leur Temps, Instytut Adama Mickiewicza, Warszawa 2003
Mieczysław Tomaszewski – wydawca w: Muzyka, słowo, sens. Mieczysławowi Tomaszewskiemu w 70 rocznicę urodzin, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1994
Międzynarodowa Trybuna Kompozytorów w: Muzyka polska 1945-1995, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1996
Muzyka w muzyce u Karlheinza Stockhausena w: Spotkania Muzyczne w Baranowie Sandomierskim 1976, PWM, Kraków 1980
Największy przed Lutosławskim w: Mieczysławowi Tomaszewskiemu w 60-lecie urodzin, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1984
O dohumanizowaniu i dehumanizowaniu muzyki XX wieku w: Muzyka w kontekście kultury. Studia dedykowane Mieczysławowi Tomaszewskiemu w osiemdziesięciolecie urodzin, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 2001
O recepcji polskiej muzyki 1945-1995 w: Muzyka polska 1945-1995, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1996
Polish Music 1958-66: The Syndrom of the Couble Opening w: Studies in Penderecki – Penderecki and the Avant Garde, vol. II, Princeton, New Jersey 2003
Poradnik melomana w: I Ty bądź artystą (pod red. Andrzeja Chłopeckiego), Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1982
Postmodernisticky Bach w: Stare v Novom / Das Alte im Neuen, Litera, Bratislava 1996
Styl późny XX-wiecznego modernizmu w twórczości kompozytorskiej w: Styl późny w muzyce, literaturze i kulturze, Akademia Muzyczna w Katowicach / Uniwersytet Śląski, Katowice 2002
Ta okropna nowa muzyka w: I Ty bądź artystą (pod red. Andrzeja Chłopeckiego), Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1982
Telewizor i babciny pokój w: I Ty bądź artystą (pod red. Andrzeja Chłopeckiego), Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1982
The New Music of East-Central Europe: Between Thaw and Freeze w: Studies in Penderecki – Penderecki and the Avant Garde, vol. II, Princeton, New Jersey 2003
The Structure of a Crystal & All for Sale. On Witold Lutosławski’s and Krzysztof Penderecki’s Works w: Polish Art Studies III, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1982
W gabinecie krzywych luster, czyli Ubu w operze w: Muzyka Krzysztofa Pendereckiego. Poetyka i recepcja. Studia eseje i materiały, Akademia Muzyczna w Krakowie, Kraków 1996
W poszukiwaniu utraconego ładu w: Przemiany techniki dźwiękowej, stylu i estetyki w polskiej muzyce lat siedemdziesiątych, Akademia Muzyczna w Krakowie / Związek Kompozytorów Polskich, Kraków 1986
Wspaniałości amatorstwa w muzyce w: Nigdy nie jest za późno (pod red. S. Bratkowskiego), Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1980
artykuły

Acht Blicke auf das Lachen John Cages, „MusikTexte” 1992 nr 46-47
Aus der Geschichte der schlecht anwesenden Musik. Andrzej Panufniks Rückkehr nach Polen, „MusikTexte” 1990 Heft 37, s. 54-57
Bach – Plac Centralny, „Fuga” 2000 nr 1, s. 8-12
Chwytając muzykę za dźwięki, „Ruch Muzyczny” 1975 nr 24, s. 3-4
Cztery dominanty: Scelsi – po drugiej stronie dźwięku, Nancarrow – algorytmy dla pianisty o 88 palcach, Pärt – nowy renesans dla nowego wieku, Sikorski – siła piana, „Ruch Muzyczny” 1989 nr 24, s. 3-5
Dialektischer Dialog. Das elfte Huddersfield Contemporary Music Festival, „MusikTexte” 1991 Heft 38, s. 68-69
Dni kultury – nowyj oblik?, „Muzykalnaja Żizn” 1989 nr 7 s. 3
Efter Lutosławski, efter Penderecki – om den nye generation af polske komponister, „Dansk Musijk Tijdskrift” 1989/90 No. 5
Ekspresje holenderskie, „Ruch Muzyczny” 1985 nr 26, s. 13-15
Gelbe Heften, „MusikTexte” 2004 Heft 100, s. 87-88
George Crumb. Musica humana – musica mundana, „Ruch Muzyczny” 1976 nr 10, s. 3-6, 15
Gesichter der Postmoderne. Kompositorische Positionen in mittel- und osteuropäischer Musik, „MusikTexte” 1992 Heft 44, s. 32-39
Górecki – kompozytor kultowy, „Polish Culture” 1998 nr 1, s. 38
Górecki. Piętnaście lat później, „Jazz Forum”, 1993 nr 4, s. 20-21
Helenie i Hannie. Dwie pieśni Albana Berga do słów Theodora Storma, „Ruch Muzyczny” 1986 nr 1, s. 3-5
Helenie i Hannie. Dwie pieśni Albana Berga do słów Theodora Storma (2), „Ruch Muzyczny” 1986 nr 2, s. 20-21
Identitätskrise. Zum vierzigsten „Warschauer Herbst”, „MusikTexte” 1997 Heft 72, s. 74-76
Jak kroić, czyli o analizie, „Ruch Muzyczny” 1987 nr 6, s. 4-5
Karlheinz Stockhausen. O muzyczną nadświadomość, „Ruch Muzyczny” 1974 nr 19, s. 12-15
Karlheinz Stockhausen. O nową gramatykę muzyki, Ruch Muzyczny 1974 nr 18, s. 3-5
Karol Szymanowski i Międzynarodowe Towarzystwo Muzyki Współczesnej 1923-1939, "Ruch Muzyczny" 2007 nr 26, s. 8-13
Kilar. Postmodernista z przekonania, „Jazz Forum” 1993 nr 7-8, s. 2-3
Koncert skrzypcowy Krzysztofa Pendereckiego, „Ruch Muzyczny” 1979 nr 18, s. 3-5
Lutosławski i piękno, „Jazz Forum” 1993 nr 5, s. 2-3
Międzynarodowa Trybuna Kompozytorów w Paryżu, „Ruch Muzyczny” 1999 nr 15, s. 10-13
Mój sandomierski notes, „Ruch Muzyczny” 1989 nr 25, s. 9-11
Nad partyturą „Diabłów z Loudun”, „Ruch Muzyczny” 1975 nr 22, s. 3, 8-9
Największy przed Lutosławskim. Pytania o Szymanowskiego, „Ruch Muzyczny” 1982 nr 3, s. 3-4
Notizen aus Polen, „MusikTexte” 1989 Heft 32, s. 56
O potrzebie legendy, „Ruch Muzyczny” 1989 nr 26, s. 5-6
O Regameyu poliwersyjnie, „Ruch Muzyczny” 1987 nr 15, s. 10
O utopionej utopii, „Studio” 1992 marzec, s. 3
Oaza. Lusławice 1980, „Ruch Muzyczny” 1980 nr 22, s. 4-5
„Pasja” Pendereckiego jako znak, „Ruch Muzyczny” 1975 nr 4, s. 3-5
Paweł Mykietyn – nowa gwiazda polskiej muzyki, „Polish Culture” 1998 nr 4, s. 38
Penderecki sześćdziesięcioletni, „Jazz Forum” 1993 nr 11, s. 2-3
Postmodernistyczny Wojciech Kilar, „Opcje” 1994 nr 3
Postmuzyka w postświecie, „Ruch Muzyczny” 1999 nr 19, s. 10-12
Profanum patafizycznie UBUstwione. Akt I, „Ruch Muzyczny” 1991 nr 16, s. 1, 5
Profanum patafizycznie UBUstwione. Akt II, „Ruch Muzyczny” 1991 nr 17, s. 1, 4
Stretto, „Ruch Muzyczny” 1982 nr 1, s. 11-12
Surkonwencjonalna muzyka Pawła Szymańskiego, „Polish Culture” 1998 nr 3, s. 38
Tadeusz Baird – autobiografia pisana muzyką, „Ekran” 1981 nr 9
Tadeusz Kaczyński: zostały teksty, „Ruch Muzyczny” 1999 nr 25, s. 8-9
The Paschal Triptych, „Polish Music” 1988 nr 4, s. 12-17
Tomasz Sikorski – The Despair of Naked Sounds, „Polish Music” 1992 nr 3-4, s. 22-25
Verzweiflung nackter Klänge. Der polnische Komponist und Pianist Tomasz Sikorski, „MusikTexte” 1990 Heft 36, s. 5-9
W gabinecie krzywych lutster, „Vivo” 1994 nr 1, s. 31-35
W poszukiwaniu utraconego ładu. „Pokolenie” Stalowej Woli, „Ruch Muzyczny” 1985 nr 25, s. 14-16
Witold Lutosławski. 25th January 1913, „Polish Music” 1992 nr 3-4, s. 3-9
Witolda Lutosławskiego tombeau dla epoki, „Fuga” 2000 nr 3, s. 5-9
Wojciech Kilar: między awangardą i Hollywood, „Polish Culture” 1998 nr 2, s. 38
Zabobony gasnącego stulecia, „Dysonanse” 1997 wrzesień (wydanie specjalne), s. 7-20
Zapiski na półmetku, „Ruch Muzyczny” 1987 nr 1, s. 9-10
Zeugnis zerfallender Werte. Witold Lutosławskis Abschied von der Moderne, „MusikTexte” 1991 Heft 42, s. 45-50
hasła encyklopedyczne

Galliver David w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „efg”, PWM, Kraków 1987
Gibson Alexander w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „efg”, PWM, Kraków 1987
Gorski Konstanty w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „efg”, PWM, Kraków 1987
Heinze Bernard w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Helffer Claude w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Henck Herbert w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Hertz Alfred w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Iwaki Hiroyuki w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Jabłoński Marek w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Jacobs Paul w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Janowski Marek w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Janukowicz Zofia w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „hij”, PWM, Kraków 1993
Kaczyński Adam w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kasprzyk Jacek w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Katlewicz Jerzy w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kaufmann Dieter w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kayn Roland w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kegel Herbert w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Klien Walter w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kolish Rudolf w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kontarsky Aloys Alfons Bernhard w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Krasner Louis w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kraus Ernst Richard w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kraus Lili w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Krips Joseph Henry w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Krombholc Jaroslav w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kulenty Hanna w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kulka Janos w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kurtz Efrem w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Kusewicki Sergiusz w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Lachenmann Helmut w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, PWM, Kraków 1997
Nørgård Per w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „n-pa”, PWM, Kraków 2002